Veliki travnjak može imati različite namene, od privatnih dvorišta i okućnica, preko parkova i javnih površina, pa sve do sportskih terena i reprezentativnih prostora oko poslovnih objekata.
Naravno, važno je razmišljati i o vrstama trave i dopunskih biljaka koje bi se najbolje uklopile na velikim travnjacima.
Za razliku od manjih travnatih zona, veliki travnjaci zahtevaju pažljivije planiranje jer svaka greška u izboru biljaka ili pripremi zemljišta postaje vidljiva na širokoj površini.
Recimo, na izbor biljaka utiče više faktora:
- Klima, temperatura i padavine
- Tip i struktura zemljišta
- Izloženost suncu i senka
- Intenzitet korišćenja
Pravilna procena u ovom slučaju je od najveće važnosti za estetiku.
Danas ćemo govoriti o tome.
Najbolje vrste trave za velike travnjake
Prirodna trava je najčešći i najklasičniji izbor za velike travnjake.
Dobro odabrana vrsta ili mešavina omogućava postizanje guste, elastične i estetski privlačne površine koja može podneti različite vremenske uslove i intenzitet korišćenja.
Kod velikih površina posebno je važno da trava formira ujednačen pokrivač, jer se svaka neujednačenost lako uočava.
1. Engleski ljulj (Lolium perenne)
Engleski ljulj se s razlogom naziva „kraljem travnjaka“. Ovu titulu duguje brzom klijanju, sposobnosti da brzo formira gust pokrivač i prijatnom, svežem izgledu.
U kulturi se gaji još od XVII veka i predstavlja jednu od najraširenijih ukrasnih trava u Evropi.
Njegove glavne prednosti dolaze do izražaja već u prvim nedeljama nakon setve:
- veoma brzo niče i zatvara praznine
- intenzivno se bokori, stvarajući gustu travnu masu
- daje ujednačenu, svetlo do srednje zelenu boju
- dobro podnosi umereno opterećenje
Zbog tih osobina često je osnovna komponenta specijalnih travnih mešavina. Posebno mu odgovaraju vlažniji i blaži klimatski uslovi, a tokom vegetacije je poželjno redovno navodnjavanje kako bi zadržao punu gustinu i boju.
Ipak, treba imati u vidu i njegove slabije strane. U nepovoljnim uslovima može pokazati osetljivost:
- osetljiv je na duže periode suše
- ne podnosi dobro golomrazicu
- zahteva češće košenje
Na reprezentativnim površinama, kao što su parkovi visokog estetskog standarda ili sportski tereni, košenje može biti potrebno i do 10-12 puta godišnje kako bi se zadržao savršen izgled.
2. Crveni vijuk (Festuca rubra)
Crveni vijuk spada u važne travne vrste i često se koristi u travnim i travno-leguminoznim smešama.
Odlikuje ga dobra otpornost na niske temperature, mraz i nagle promene toplotnih uslova, što ga čini pouzdanim izborom za kontinentalnu klimu.
Za razliku od engleskog ljulja, crveni vijuk ima nešto drugačije osobine:
- sporije niče i sporije se zasniva
- formira finiju, gušću strukturu lista
- bolje podnosi hladnoću
- zahteva ređe košenje
Zbog toga je pogodan za travnjake koji se ređe održavaju, kao što su bankine, veće javne površine ili zone oko grobalja.
Daje stabilnu i ravnomernu pokrivenost, ali nije idealan za intenzivno gaženje, jer se sporije regeneriše u poređenju sa engleskim ljuljem.
U dugoročnom smislu, njegova najveća prednost je stabilnost.
Kada se jednom dobro zasnuje, obezbeđuje ujednačen travni pokrivač koji relativno lako podnosi sezonske promene.
3. Ostale travne vrste i mešavine
Pored engleskog ljulja i crvenog vijuka, u praksi se koriste i visoke vlasulje, livadske plave trave i druge vrste.
Ove trave se retko seju samostalno na velikim površinama, već se kombinuju u specijalnim mešavinama kako bi se dobila dugotrajna, elastična i otporna površina.
Kombinovanjem različitih vrsta postiže se funkcionalna ravnoteža.
U jednoj kvalitetnoj mešavini svaka komponenta ima svoju ulogu:
- jedna vrsta obezbeđuje brzi početni rast
- druga doprinosi otpornosti na sušu
- treća povećava podnošljivost gaženja
- četvrta stabilizuje travnjak tokom zime
Prednost ovakvog pristupa ogleda se u boljoj prilagodljivosti različitim uslovima zemljišta, vlage i opterećenja.
Ako jedna vrsta oslabi usled nepovoljnih uslova, druga može preuzeti njenu funkciju i sprečiti stvaranje praznina.
Dopunske pokrivne biljke
U velikim travnjacima mogu se koristiti i alternativne ili dopunske pokrivne biljke, naročito u zonama gde klasična trava teže uspeva ili gde se želi dodatni estetski efekat.
One ne moraju zameniti travu, ali mogu značajno unaprediti stabilnost i vizuelnu raznolikost prostora.
Zimzelene pokrivne biljke
Zimzelene pokrivne biljke su posebno korisne na mestima sa otežanim uslovima rasta, kao što su senoviti delovi ili zone uz ivice travnjaka.
Njihova upotreba ima nekoliko praktičnih prednosti:
- obezbeđuju zelenilo tokom cele godine
- smanjuju potrebu za čestim košenjem
- štite zemljište od erozije
- doprinose dekorativnom efektu
Na taj način postiže se stabilnija i vizuelno zanimljivija kompozicija velikog travnjaka, uz manji intenzitet održavanja u problematičnim zonama.
Populacije leguminoza i drugih niskih biljaka
Detelina i druge leguminoze često se kombinuju sa travom kako bi se poboljšala struktura zemljišta i smanjila potreba za đubrenjem.
Njihova sposobnost vezivanja azota ima važnu ulogu u prirodnom obogaćivanju tla.
Njihovo prisustvo može doprineti sledećem:
- smanjenju potrebe za azotnim đubrivima
- bržem zatvaranju ogoljenih površina
- boljoj otpornosti travnjaka na siromašnim zemljištima
Mogu se koristiti i za „spašavanje“ delova travnjaka koji se teško obnavljaju, jer brzo pokrivaju ogoljene površine i stabilizuju tlo.
Održavanje velikog travnjaka
Kod reprezentativnih površina standard održavanja je viši, što podrazumeva češće košenje radi postizanja ujednačene visine, redovnu kontrolu gustine travne mase i pažljivo praćenje pojave korova.
Na velikim površinama sve češće se koriste uređaji kao što su Tenk robot kosilice, koji jednostavnim navođenjem korisnika za rezultat imaju efikasno i ravnomerno održavanje travnjaka.
Zalivanje treba da bude umereno, ali duboko i povremeno. Takav režim podstiče razvoj dubljeg korena, čime se povećava otpornost na sušu.
Dosejavanje se najčešće obavlja u martu i aprilu, kada su uslovi povoljni za klijanje i obnovu oštećenih mesta.
Aeracija, odnosno prozračivanje zemljišta, oslobađa sabijenost tla i omogućava bolji dotok vazduha, vode i hranljivih materija do korena.
Kontrola korova i mahovine uklanjanjem neželjenih biljaka dodatno povećava kvalitet travne sume i produžava vek travnjaka.
Sadnja i priprema travnjaka
Kvalitetna priprema zemljišta je osnova uspešnog travnjaka.
Pre setve potrebno je rahliti zemljište, ukloniti korov i kamenje, kao i izravnati površinu.
Prolećna setva omogućava brz početni rast, dok kasnojesenja setva često daje bolju otpornost na letnje suše u narednoj sezoni.
Važno je pridržavati se preporuka proizvođača u pogledu količine semena po kvadratnom metru i ravnomernog rasporeda, jer pravilna gustina setve direktno utiče na formiranje kompaktnog i dugotrajnog travnjaka.
Na kraju…
Najbolje biljke za velike travnjake su one koje su prilagođene specifičnim uslovima prostora.
Engleski ljulj i dobro izbalansirane mešavine trava daju estetski najprivlačniji i najotporniji rezultat.
Ipak, uspeh ne zavisi samo od izbora biljaka.
Đubrenje, pravilna priprema zemljišta, adekvatno zalivanje i redovno košenje svakako imaju veliku ulogu u dugoročnoj uspešnosti travnjaka.
